Veni, Vidi, Vinci?
Excuses aan een zekere Julius Caesar voor het misbruiken van een van zijn meer legendarische quotes, maar het is goed bedoeld (nogmaals: sorry Juul).
Het betreft weer ons aller Leonardo da Vinci en zijn werk. We weten allemaal dat Da Vinci een genie was en erg productief was in zijn leven. Vele schilderijen, tekeningen en aantekeningen zijn bewaard gebleven.
Maar de betere Leonardo-kenner weet beter. Ons Leo had een niet zo leuk karaktertrekje: veel opdrachten maakte hij niet af. Bovendien raakte veel werk na zijn dood verdwenen/verloren. Zo is er de “Boetvaardige Hieronymus” die niet af is, evenals de “Aanbidding der Wijzen”. De panelen waarop je kunt zien dat hij begonnen is, zijn bewaard gebleven, alsmede de schetsen. Ook het standbeeld voor Francesco Sforza raakte niet af, het bleef bij het model. Het brons werd gebruikt om kanonnen te maken. Dat model is overigens niet bewaard.
Zijn schilderij “Leda met de Zwaan” geldt als verdwenen, alleen een voorstudie is bewaard gebleven. Het topstuk dat uit de concurrentiestrijd met Michelangelo tevoorschijn moest komen (de “Slag bij Anghiari”) kent nog een triester verhaal: nooit voltooid en verloren gegaan. Foetsie. Of toch niet?
Om de spanning erin te houden, maar even de voorgeschiedenis van het schilderij: Florence, 1500. Leonardo, tegen de 50, heeft naam gemaakt en al een indrukwekkende staat van dienst. De renaissance floreert volop en heeft Michelangelo en Rafaël voortgebracht. Deze jonge knapen timmeren aan de weg, en beginnen naam te maken. Leonardo kon goed met Rafaël overweg, maar met Michelangelo minder. Om maar niet te zeggen, beroerd slecht. Biograaf (en later zelf kunstenaar) Vasari meldt dat de twee giganten op straat heftige ruzies hadden. Reden? Michelangelo vond beeldhouwkunst de hoogste aller kunsten, terwijl Da Vinci er vol verachting in zijn geschriften over schrijft.
De Florentijnse regering wou de raadzaal in het Palazzo Vecchio laten versieren met wandschilderingen die de belangrijkste gebeurtenissen uit de geschiedenis van Florence zouden verbeelden. Uitvoerenden? Leonardo da Vinci en Michelangelo. Dom idee? Niet bepaald, de opdrachtgevers wisten dat deze concurrentiestrijd iets moois moest opleveren in de raadzaal. Ze waren wel zo verstandig te regelen dat ieder een eigen deel moest doen. Leonardo de “Slag bij Anghiari”, Michelangelo de “Slag bij Cascina”.
Grappig is dat beide werken onvoltooid bleven. Redenen zijn niet bekend, maar hoewel het bij Leonardo niet de eerste keer was, was het voor Michelangelo minder gewoon dat hij iets niet voltooide. In ieder geval stond Leonardo op het punt aan het schilderen van het werk te beginnen toen hij waarschijnlijk er genoeg van had en aan een nieuw project begon. Wel kon tussen 1505 en 1512 het werk worden bewonderd. Leonardo’s werk werd de hemel in geprezen (Peter Paul Rubens was er vol van en heeft zelf ook het tafereel geschilderd. Het wordt beschouwd als de meest nauwkeurige kopie). Michelangelo’s werk had de eer om in 1512 in stukken gescheurd te worden uit jaloezie door Bandinelli.
Het Palazzo Vecchio werd door de nieuwe bewoner Cosimo de Medici verbouwd. Daar stelde hij Giorgo Vasari voor aan. Inderdaad, biograaf van Leonardo en inmiddels zelf kunstschilder en architect. Die begon ermee in 1550. Leonardo was toen bijna 30 jaar dood.
Vasari vergrootte de raadzaal en decoreerde hem helemaal opnieuw. Het werk van Da Vinci en het werk van Michelangelo werden daarna als verloren beschouwd, omdat eroverheen geschilderd zou zijn.
Toch zegt wetenschapper Maurizio Seracini dat het werk niet “Vedi, Vidi, Foetsie” is. Al sinds 1975 houdt hij zich ermee bezig en is ervan overtuigd dat Vasari Leonardo’s werk intact heeft gelaten. Achter een gedeelte van Vasari’s muurschilderingen is een muur. Tussen deze muur en de muur waar Vasari’s muurschilderingen op staan is een paar centimeter ruimte. Maar wellicht bevat de achterliggende muur de “Slag van Anghiari” en heeft Vasari het werk gered door er een muur voor te bouwen voor zijn eigen werk. Vasari was een bewonderaar van Da Vinci en zou dus eigenlijk geen reden hebben gehad om het werk te vernietigen. Bovendien heeft hij deze truc al eerder uitgehaald bij een fresco van een andere kunstenaar, zodat het werk bewaard zou blijven.
Vasari zou een hint hebben achtergelaten door middel van een tekst op een groene vlag: Cerca Trova (hij die zoekt, vindt). Sinds deze ontdekking probeert Seracini toestemming te krijgen voor verder onderzoek. Na 5 jaar heeft hij die begin 2007 gekregen en is het hopen dat de wereld straks een Da Vinci rijker is, hoewel men vreest dat de staat van het werk niet perfect zal zijn. Is het inderdaad Da Vinci’s “Slag bij Anghiari”, gaat het gedeelte van Vasari dat ervoor zit verloren.
Mocht het waar zijn, krijgt Vasari van mij posthuum de eer de enige, echte Da Vinci-code bedacht te hebben. Tot dan is het hopen op “Veni, Vedi, Vinci!”.
Bronnen:
- “Het mysterie van het verdwenen fresco”, Eelco van der Linden, BN de Stem, 3 februari 2007.
(aanleiding tot dit bericht en verschenen op internet op 2 februari op http://www.bndestem.nl/weekend/article1069886.ece
- “Da Vinci sleuth invited to find lost masterpiece”, Peter Popham, The Independent, 1 februari 2007
http://news.independent.co.uk/europe/article2204088.ece
- “The Battle of Anghiari (painting), Wikipedia Foundation
http://en.wikipedia.org/wiki/The_Battle_of_Anghiari_%28painting%29
- “Palazzo Vecchio”, Wikipedia Foundation
http://en.wikipedia.org/wiki/Palazzo_Vecchio
